Tune it: Αστοχίες Turbo

Tune it: Αστοχίες Turbo

Άντε να μην πω τίποτα για τις ζέστες που σπάνε τα νεύρα και στα μοτέρ μας, αλλά και σ’ εμάς… Με το κρύο ντύνεσαι Ρόμποκοπ και δεν καταλαβαίνεις από χιόνια και Σιβηρία. Με τη ζέστη όμως τι να πρωτοκάνεις; Και να ξεβρακωθείς, πάλι σκας και ψάχνεις να σωριαστείς μπροστά από ανεμιστήρες στο σπίτι ή την κάνεις για παραλία και μακροβούτι. Έπειτα σου λένε να μην δουλεύεις το αρκουδίσιον στο σπίτι, γιατί ανακυκλώνει ιούς και μικρόβια… Ευτυχώς που βγαίνω στον κήπο και κάθομαι κάτω απ’ το λάστιχο… Τέλος πάντων, έχουμε αρκετό καλοκαίρι ακόμα μπροστά μας! Είπα γι’ αυτόν τον μήνα να πιάσουμε για λίγο τις αιτίες από τις οποίες αρρωσταίνουν και ψοφάνε τα τούρμπο… Ναι, ναι, αρρωσταίνουν και ψοφάνε, όπως αναμφισβήτητα ξέρουμε ΟΛΟΙ όσοι έχουμε έστω και λίγη εμπειρία από σαλίγκαρους! Ό,τι θα πούμε ισχύει και για βενζινοκινητήρες, όμως θα επικεντρωθούμε λίγο περισσότερο στα diesel που τα έχουμε ελαφρώς ριγμένα, όμως τα τελευταία χρόνια πήραν κεφάλι στον ανήφορο εδώ στο φτωχικό Ελλαδιστάν. Και μην ακούσω τίποτα για …καπνιέρες, λαδιέρες κλπ, γιατί μερικά πετρέλαια τα τελευταία χρόνια …gamoun και δέρνουν!

                                                

Χαλάνε και τα τούρμπο; Από τι, ρε φίλε;

Τα ντηζελομοτέρ κάνουν τη ζωή δύσκολη στα τούρμπο γιατί είναι το πιο απαιτητικό περιβάλλον στο οποίο μπορούν να υπάρξουν. Το σχετικά σταθερό φορτίο, οι ακραίες θερμοκρασίες, τα μεγάλα διαστήματα μεταξύ -κάποιας- συντήρησης και η μεγάλη αναμενόμενη διάρκεια ζωής είναι όλα μέρος της καθημερινότητας των κινητήρων diesel. Έτσι, είναι λογικό ότι λόγω του τύπου χρήσης, μαζί με τον τεράστιο αριθμό των τουρμποντήζελ στους δρόμους, αυτοί οι σαλίγκαροι τα …φτύνουν αρκετά πιο συχνά από αυτούς των βενζινοκινητήρων. Από τη συμπτωματολογία των βλαβών που έχουν καταγραφεί από αρκετές εταιρείες, προκύπτει ότι τρεις είναι οι βασικές αιτίες που εξοντώνουν τους σαλίγκαρους. Η τουρμπίνα βλέπει όλα όσα συμβαίνουν στο μοτέρ. Όσο οι σαλίγκαροι γίνονται μικρότεροι σε μέγεθος λόγω της αύξησης της αεροδυναμικής τους απόδοσης τόσο αυξάνεται και το φορτίο στα εσωτερικά τους εξαρτήματα, τις φτερωτές και τα ρουλεμάν. Αυτό που δηλαδή θέλω να πω είναι ότι δεν ψοφάνε λόγω ηλικίας/μακρόχρονης χρήσης. Θέλουμε να μάθουμε αρκετά για να είμαστε σε θέση να εξετάσουμε έναν άρρωστο ή ψόφιο σαλίγκαρο και να μπορούμε να καταλάβουμε για ποιον λόγο έφτασε σ’ αυτήν την κατάσταση. Πάμε λοιπόν.

 

Ακατάλληλη λίπανση

Όταν περιστρέφεται σε στροφές που μπορούν άνετα να ξεπεράσουν τις 140.000, με τις πολύ μικρές ανοχές που έχουν τώρα οι σαλίγκαροι, η σημασία της σωστής λίπανσης της περιστρεφόμενης κατασκευής είναι αυταπόδεικτη. Όταν λέμε λάθος λίπανση, μπορεί να είναι οτιδήποτε, από προβλήματα στις σωληνώσεις του λαδιού, λιπαντικό χαμηλής ή πολύ χαμηλής ποιότητας, ακαθαρσίες στο λάδι ή τελείως λάθος τύπος λαδιού. Ο υπερσυμπιεστής είναι ένα εξάρτημα με πολλά κινούμενα μέρη τα οποία χρειάζονται επαρκή λίπανση. Αν εμάς δεν μας καίγεται καρφί στα διαστήματα αλλαγής λιπαντικών, αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα το «βούλωμα» των σωληνώσεων με αποτέλεσμα κακή κυκλοφορία λιπαντικού, ιδιαίτερα στην γραμμή της επιστροφής.

Πρόσθετες αιτίες κακής λίπανσης μπορεί να προέλθουν από πηγές εντελώς άσχετες με το σύστημα υπερτροφοδότησης, αλλά σίγουρα επηρεάζουν τον σαλίγκαρο. Μπορεί να μειωθεί η πίεση λαδιού ή η παροχή λαδιού (δεν είναι το ίδιο πράγμα) που μπορεί να οφείλονται σε ελαττωματική αντλία λαδιού ή τα διάκενα στροφάλου/μπιελών που έχουν μεγαλώσει από τη φθορά. Φυσικά, ζημιά μπορεί να προκληθεί και από τη …χαμηλή στάθμη λαδιού, κάθε πότε την ελέγχετε; Πολλές φορές, μάλιστα, η ζημιά γίνεται αμέσως μόλις τοποθετήσετε τον καινούργιο σαλίγκαρο! Αλήθεια, πόσοι έχετε ασχοληθεί να λαδώσετε τον σαλίγκαρο πριν την τοποθέτησή του στο μοτέρ; Ομολογώ ότι ούτε εγώ το έκανα... Το βγάζουμε απ’ την κούτα, το καμαρώνουμε λιγάκι και το χώνουμε στο μοτέρ, βιδώνουμε το σύμπαν και βάζουμε μπροστά… Να την η ζημιά και καλά να πάθεις μάστορα!

 

Ζημιά από ξένα αντικείμενα

Για όσους έχουν δουλέψει γύρω από αεροπλάνα, πρέπει να είναι γνωστός ο όρος F.O.D. (Foreign Object Damage). Ξένα αντικείμενα είναι όσα δεν έχουν καμία σχέση με τον κινητήρα, όπως …πέτρες, περισσευούμενες βίδες/ροδέλες από το συνεργείο κ.λπ. Οτιδήποτε, δηλαδή, εκτός από τον αέρα που μόνο αυτός πρέπει να περνάει από τη φτερωτή του συμπιεστή. Πάραυτα, υπάρχει ένα εκπληκτικά μεγάλο ποσοστό από ζημιές ξένων αντικειμένων που συμβαίνει στους σαλίγκαρους. Είναι το ευκολότερο πράγμα για να εντοπίσετε και θα πρέπει να είναι ένα από τα ευκολότερα πράγματα να προλάβετε! Κάθε φορά που εμφανίζεται ζημιά από ξένο αντικείμενο, θα είναι εμφανής σε κάποια από τις δύο φτερωτές. Συνήθως η ζημιά στη φτερωτή του στροβίλου είναι πιο σοβαρή, γιατί προκαλείται -μάλλον- από κάποιο κομμάτι του μοτέρ, όπως κομμάτι βαλβίδας/έδρας ή κομμάτι πολλαπλής, οπότε μάλλον μπαίνουν τίτλοι τέλους στο εργαλείο….

Σε νορμάλ καταστάσεις όμως όπου υπάρχει φίλτρο εισαγωγής, πώς γίνεται να βρεθεί ξένο σώμα στη φτερωτή του συμπιεστή (στην εισαγωγή του turbo); Πολλές φορές όταν γίνει κάποιο σέρβις, μπορεί να μείνει κάτι ξεχασμένο στο κολάρο ή στον παπά… Άλλες φορές πάλι, η ποιότητα του φίλτρου αέρα μπορεί να είναι τέτοια που να ξεκολλάνε μικρά κομματάκια κόλλας ή κάτι άλλο και να τραυματίζουν τη φτερωτή του συμπιεστή. Στην πλευρά της τουρμπίνας είναι λίγο πιο δύσκολο να εντοπιστεί η πηγή. Έχουν περάσει …κομμάτια μπουζί, βίδες, παξιμάδια, κομμάτια έδρας… τα πάντα όλα που ‘λεγε κι ο Αλέφαντος. Βέβαια, με οτιδήποτε απ’ όλα αυτά, το μοτέρ μας έχει τελειώσει κι εμείς έχουμε σαλτάρει! Στους κινητήρες Diesel μάλιστα είναι αρκετά συχνό το φαινόμενο αστοχίας του μπεκ ψεκασμού και ιδιαίτερα της άκρης του, που περνάει από τη βαλβίδα εξαγωγής και καταλήγει στη φτερωτή του στροβίλου, «πληγώνοντάς» την. Ενώ η ζημιά από ξένο σώμα ακούγεται σαν το θάνατο της αλεπούς, δεν είναι και απαραίτητα πάντα έτσι. Η ζημιά μπορεί να είναι σχετικά μικρή και να μην είναι άμεσα εμφανής στην απόδοση του κινητήρα, αλλά τελικά σίγουρα δεν θα περάσει απαρατήρητη… Όλα εδώ πλερώνονται, μανδάμ! Αν έχετε καλό αυτί, μπορείτε να ακούσετε τη διαφορά ήχου στη λειτουργία της τουρμπίνας, επειδή οτιδήποτε τραυματίσει τις φτερωτές χαλάει και την αεροδυναμική τους, όπως και τη ζυγοστάθμιση. Φυσικό επακόλουθο είναι και η δραστική μείωση της ζωής της τουρμπίνας.

Αστοχία στο σύστημα ελέγχου ρύπων

Η τρίτη αιτία που σχετίζεται με τις πιο κοινές βλάβες του σαλίγκαρου στους κινητήρες diesel είναι αποτέλεσμα βλάβης κάποιου στοιχείου στο σύστημα ελέγχου ρύπων είτε πριν είτε μετά από το τούρμπο. Με όλο και αυστηρότερους κανονισμούς, οι κατασκευαστές πρέπει διαρκώς να βελτιώνουν και να επικαιροποιούν τα συστήματα ελέγχου ρύπων για να ικανοποιήσουν τις προδιαγραφές. Παρατηρείται ένας αυξημένος αριθμός από τουρμπίνες που βγαίνουν από τα μοτέρ έχοντας κάποια βλάβη, ενώ φταίει κάποιο άλλο εξάρτημα που προκάλεσε το πρόβλημα. Σαν ένοχος πολλές φορές εντοπίσθηκε το φίλτρο DPF (Diesel Particle Filter) από το οποίο αποσπώνται κομματάκια που τελικά προκαλούν υπερβολική ανάστροφη πίεση στο σύστημα και …γκολ!  Εκτός από τη δημιουργία προβλημάτων στην εξαγωγή, η ανάστροφη πίεση μπορεί να ωθήσει τα αέρια πίσω στη φτερωτή, μειώνοντας δραστικά τις στροφές της φτερωτής. Αυτό με τη σειρά του ανεβάζει κάθετα τη θερμοκρασία με όλα τα κακά της επακόλουθα, εδώ αρχίζει το πένθιμο βιολί…

Έξω απ’ αυτά, υπάρχουν και οι αστοχίες στα συστήματα EGR (Exhaust gas recirculation) που τα τελευταία χρόνια διαθέτουν σύστημα ψύξης για τη μείωση των εκπομπών NOx. Πολλές φορές εμφανίζεται διαρροή στα συστήματα αυτά με επακόλουθο την εκτεταμένη διάβρωση στο turbine housing. Οποιοδήποτε είδος νερού (ή ψυκτικού) στο μαντέμι της τουρμπίνας υποδηλώνει ότι έχετε ένα ζήτημα και δεν φταίει ο ίδιος ο σαλίγκαρος. Μπορεί να γίνει και ζημιά, αλλά είπαμε: δεν φταίει ο σαλίγκαρος! Ψάξτε αλλού για το έγκλημα! Οι απαιτήσεις λίπανσης εξαρτώνται από τον τύπο της τουρμπίνας. Η Garrett έχει δύο διαφορετικά συστήματα, ένα με το κλασσικό κουζινέτο και ένα με ρουλεμάν. Το σύστημα με τα κουζινέτα λειτουργεί παρόμοια με τα κουζινέτα (μέταλλα) των μπιελών ή/και στροφάλων. Αυτά τα μέταλλα απαιτούν αρκετή πίεση λαδιού για τη σωστή λίπανση ώστε να διατηρείται το υδροδυναμικό στρώμα που δεν επιτρέπει την επαφή άξονα/μετάλλων. Αν η πίεση του λαδιού είναι πολύ χαμηλή, τα μεταλλικά εξαρτήματα θα έρθουν σε επαφή προκαλώντας πρόωρη φθορά και τελικά καταστροφή. Αν η πίεση είναι πολύ ψηλή, μπορεί να προκληθεί διαρροή από τις μεταλλικές/κεραμικές τσιμούχες του άξονα. Ο περιοριστής (στραγγαλιστής) ροής σε γενικές γραμμές δεν απαιτείται σε τουρμπίνα με μέταλλα. Προσέξτε όμως να αποκλείσετε όλες τις υπόλοιπες αιτίες διαρροής λαδιού, όπως την πιθανή απόφραξη του σωλήνα επιστροφής λαδιού στο κάρτερ ή την τυχόν μεγάλη πίεση στο στροφαλοθάλαμο. Θεωρείστε τη χρήση περιοριστή ροής σαν ένα τελευταίο μέτρο. Η διάμετρος της παροχής του περιοριστή έχει να κάνει με την πίεση λαδιού του κάθε συγκεκριμένου μοτέρ και δεν είναι επομένως κάτι σταθερό για όλες τις εφαρμογές.

Στις ρουλεμανάτες τουρμπίνες, καλό είναι να μπαίνει περιοριστής ροής, διότι οι απαιτήσεις λίπανσης είναι αρκετά μικρότερες από εκείνες με τα μέταλλα. Το κέρδος είναι καλύτερο σπουλάρισμα λόγω της μικρότερης αντίστασης -μικρότερη ποσότητα λαδιού. Η πίεση λαδιού πρέπει να είναι μεταξύ 2,8-3,2bar στις μεγαλύτερες στροφές του μοτέρ. Για τις περισσότερες εφαρμογές, αυτό μεταφράζεται σε περιοριστή (restrictor) με οπή παροχής 1mm πριν από το cartridge. Φυσικά, πρέπει πάντα να ελέγχετε ώστε η πίεση να βρίσκεται εντός των ορίων που είπαμε. Με τον περιοριστή, να είστε σίγουροι ότι θα έχετε την καλύτερη δυνατή λίπανση του σαλίγκαρου, αν και το λάδι που φτάνει εκεί είναι πεντακάθαρο βέβαια!  Άντε λοιπόν τώρα σε καμιά παραλία να ξελαμπικάρουμε και όταν …στανιάρουμε, μπορούμε να ασχοληθούμε και λίγο με το water injection, γιατί με τη ζέστη δεν την παλεύουν τα σαλιγκάρια μας! Πάλι φράγκα θα δώσουμε …και δεν ξέραμε τι να τα κάνουμε…

 

Αρθρογράφος

 

Η Nissan συμμετέχει στο πρόγραμμα i-rEzEPT

Η Nissan συμμετέχει στο πρόγραμμα i-rEzEPT

Το πρόγραμμα i-rEzEPT χρηματοδοτείται από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Μεταφορών της Γερμανίας και αφορά την προώθηση της ηλεκτροκίνησης.